Poradnik dla inwestora-czyli,co zrobić gdy...

    Prowadzenie robót budowlanych na obszarze wpisanym do rejestru zabytków, wymaga, (zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, Dz. U. z 1994 r. Nr 89, poz. 414 z późniejszymi zmianami), przed wydaniem decyzji o pozwoleniu na budowę, uzyskania pozwolenia na prowadzenie tych robót, wydanego przez wojewódzkiego konserwatora zabytków. Wydanie przez organ architektoniczno-budowlany pozwolenia na prowadzenie robót budowlanych w stosunku do obszarów nie wpisanych do rejestru zabytków, objętych natomiast ochroną konserwatorską na podstawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, jest możliwe, stosownie do przepisu art. 39 ust. 3, wyłącznie w uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Organ ochrony zabytków jest jednak zobligowany do zajęcia stanowiska w takich sprawach w terminie 30 dni od dnia otrzymania wniosku. Po tym terminie bowiem, uznaje się zgłoszone warunki projektowe za uzgodnione. Jednym z obowiązków, który może być nałożony przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków jest przeprowadzenie na koszt inwestora ratowniczych badań archeologicznych na terenie stanowiska zagrożonego inwestycją. Gdy roboty budowlane zostaną wykonane bez wymaganego pozwolenia lub w sposób odbiegający od zakresu i warunków określonych w pozwoleniu, inwestor podlega karze grzywny (zgodnie z art. 117 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, Dz. U. z 2003 r. Nr 162, poz. 1568 z późniejszymi zmianami) a WKZ, niezależnie od postępowania karnego ma prawo m.in. nakazać na koszt sprawcy przywrócenie zabytku do poprzedniego stanu lub uporządkowanie terenu (art. 44 ustawy o ochronie zabytków). W praktyce może to oznaczać konieczność nie tylko zaprzestania prac budowlanych, ale w przypadku stanowisk archeologicznych o własnej formie krajobrazowej odtworzenie ich poprzedniego wyglądu. Konieczne jest więc już na etapie planowania inwestycji dokładne sprecyzowanie warunków konserwatorskich, umożliwiających podjęcie inwestycji oraz wliczenie kosztów badań archeologicznych do budżetu. Ekspertyzy i badania archeologiczne powinny mieć dla inwestora takie samo znaczenie, jak ekspertyzy geologiczne, hydrologiczne i prawne.
    W przypadku, kiedy natrafiono na materiał archeologiczny podczas realizacji inwestycji (zgodnie z art. 32 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, Dz. U. z 2003 r. Nr 162, poz. 1568 z późniejszymi zmianami) należy natychmiast wstrzymać wszelkie roboty mogące uszkodzić lub zniszczyć odkryty przedmiot, zabezpieczyć go i miejsce jego odkrycia przy użyciu dostępnych środków oraz niezwłocznie powiadomić właściwego terytorialnie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, lub wójta (burmistrza, prezydenta miasta). Jeśli informację o znalezisku otrzyma organ gminy, jest on zobowiązany w terminie nie dłuższym niż 3 dni przekazać ją WKZ. WKZ, w terminie 5 dni od dnia otrzymania informacji, jest zobowiązany dokonać oględzin znalezionego przedmiotu i miejsca jego znalezienia oraz, w razie potrzeby nakazać przeprowadzenie na koszt inwestora ratunkowych badań archeologicznych. Badania ratunkowe wstrzymujące roboty inwestycyjne nie mogą trwać dłużej niż miesiąc od dnia doręczenia decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Jednak gdy znaleziska posiadają wyjątkową wartość WKZ może wydać decyzję o przedłużeniu wstrzymania robót do 6 miesięcy. Nie zgłoszenie znaleziska archeologicznego lub narażenie go na zniszczenie bez powiadomienia Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków podlega według prawa karze grzywny (art. 115 ustawy o ochronie zabytków).
    Nawet jeżeli na terenie przeznaczonym pod inwestycję nie zarejestrowano do tej pory żadnego zabytku archeologicznego, nie wyklucza to jego istnienia. Także wówczas gdy Wojewódzki Konserwator Zabytków nie zgłasza zastrzeżeń do przedstawionego planu inwestycji, nadal musimy się liczyć z możliwością przypadkowego natrafienia w toku prac budowlanych na materiał archeologiczny. Żeby uniknąć niepotrzebnych przestojów w realizacji inwestycji, wskazane jest wynajęcie archeologa, aby przed rozpoczęciem robót budowlanych wykonał badania rozpoznawcze i stwierdził, czy teren jest „czysty”. Koszty związane z badaniami rozpoznawczymi są niewielkie w stosunku do strat wynikających z odwlekania realizacji inwestycji bądź przestojów w trakcie procesu inwestycyjnego.
    Wszelkiego rodzaju badania archeologiczne mogą wykonywać jedynie wykwalifikowani archeolodzy tj. osoby, które posiadają tytuł zawodowy magistra uzyskany po ukończeniu wyższych, 5–letnich studiów na kierunku archeologia oraz odbyły po ukończeniu tych studiów co najmniej 12-miesięczną praktykę zawodową w zakresie tych badań. Przy ustalaniu czasu trwania praktyki nie uwzględnia się uczestnictwa w badaniach archeologicznych prowadzonych metodą powierzchniową, nadzorów archeologicznych i rozpoznawania obiektów archeologicznych przy pomocy odwiertów oraz udziału w opracowywaniu zabytków odkrytych w trakcie badań archeologicznych. (§ 10 rozporządzenia Ministra Kultury z dnia 9 czerwca 2004 w sprawie prowadzenia prac konserwatorskich, restauratorskich, robót budowlanych, badań konserwatorskich i architektonicznych, a także innych działań przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków oraz badań archeologicznych i poszukiwań ukrytych lub porzuconych zabytków ruchomych, Dz. U. z 2004 r. Nr 150 poz. 1579) W celu znalezienia archeologa, odpowiedniego do przeprowadzenia potrzebnych Państwu prac należy zgłosić się firmy (np. ARCHEE) lub instytucji, która świadczy usługi archeologiczne. Należy pamiętać, że ustawowo nadzór nad prawidłowym wykonaniem prac ratowniczych przy zabytkach archeologicznych sprawuje WKZ (art. 91 ustawy o ochronie zabytków). W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w pracach badawczych/ratowniczych WKZ może decyzją administracyjną cofnąć pozwolenia na prowadzenie badań, a tym samym je wstrzymać. W rezultacie odbija się to na terminie realizacji planowanej inwestycji. Należy więc z dużą ostrożnością dobierać wykonawcę koniecznych badań.
    W interesie inwestora jest przeprowadzenie, jeszcze na etapie wstępnym planowania inwestycji i kalkulowania jej kosztów, ekspertyzy archeologicznej opartej na badaniach rozpoznawczych. Ich zakres powinien potwierdzić lub wykluczyć ewentualny konflikt z archeologicznymi dobrami kultury lub też określić możliwość wystąpienia takiego konfliktu. Koszty takich badań są stosunkowo niewielkie.
    Na wysokość środków niezbędnych do przeprowadzenia archeologicznych badań rozpoznawczych składają się:
  • koszt wykonania kwerendy źródłowej
  • wielkość obszaru objętego planami inwestycyjnymi
  • koszt opracowania wyników
    W przypadku badań wykopaliskowych, szczegółowa kalkulacja kosztów jest bardzo utrudniona. Należy pamiętać, iż w praktyce ustalenie faktycznego kosztu przeprowadzonych badań jest możliwe dopiero po ich zakończeniu. Na koszt archeologicznych badań wykopaliskowych wpływają
  • powierzchnia obszaru objętego badaniami
  • rodzaj stanowiska archeologicznych, na których badania będą prowadzone;
  • możliwość użycia ciężkiego sprzętu w fazie zdjęcia humusu na terenie przeznaczonym do badań
  • warunki fizjograficzne (zalesienie, rodzaj gleb, szata roślinna itp.)
  • stratygrafia kulturowa stanowiska (tzw. "ilość faz użytkowania stanowiska")
  • rodzaje obiektów wchodzących w skład stanowiska
  • miąższość nawarstwień kulturowych
  • pora roku, w której są prowadzone badania
  • analizy specjalistyczne potrzebne do opracowania wyników (ekspertyzy dendrochronologiczne, radiowęglowe, geofizyczne, antropologiczne itd.)
  • koszt opracowania wyników badań (w tym wykonanie planów, rysunków, rekonstrukcji fotografii, oprawy introligatorskiej itd.)
    Archeologiczne badania wykopaliskowe mogą być rozliczane na podstawie jednego z trzech typów kosztorysów:
  • Kosztorys wynikowy:
    Prace badawcze finansowane są na bieżąco zgodnie z ponoszonymi przez wykonawcę kosztami, a rozlicznie końcowe następuje po udokumentowaniu wszelkich poniesionych kosztów - inwestor nie jest w stanie określić koniecznych nakładów przed ukończeniem badań
  • Kosztorys ryczałtowy:
    Przyjmuje się stały koszt przebadania jednostki powierzchni stanowiska archeologicznego, co w rezultacie powoduje, że ustala się niezmienny koszt przeprowadzenia badań zależny jedynie od wielkości obszaru objętego pracami archeologicznymi
  • Kosztorys relatywny:
    Określa się koszt przebadania jednej jednostki powierzchni najprostszego stanowiska archeologicznego. Następnie na podstawie wyników badań rozpoznawczych określa się za pomocą systemu współczynników, odpowiadających wymienionym wcześniej czynnikom kształtującym koszty badań wykopaliskowych, stopień komplikacji stanowiska. Na tej podstawie szacuje się koszt przebadania jednej jednostki powierzchni. Mnożąc tą kwotę przez powierzchnię stanowiska, otrzymujemy przybliżony koszt badań. W ten sposób inwestor może przygotować się do sfinansowania prac archeologicznych. Rozliczenie następuje po przebadaniu stanowiska. Ostateczny koszt badań oblicza się weryfikując zastosowane modyfikatory z faktyczną sytuacją badawczą na stanowisku.
    Teksty zaczerpnięte ze strony internetowej Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków